Artykuły dla rodziców

Artykuły dla rodziców

ĆWICZENIA I ZABAWY USPRAWNIAJĄCE ROZWÓJ MOWY

W przedszkolu dużą grupę stanowią dzieci z różnymi wadami wymowy. Możemy im pomóc poprzez zastosowanie ćwiczeń w domu. To może być ciekawa i pasjonująca zabawa. Zapraszamy do wspólnej, rodzinnej rozrywki.

Prezentujemy następujące ćwiczenia:

ĆWICZENIA I ZABAWY KSZTAŁTUJĄCE PRAWIDŁOWE NAWYKI ODDECHOWE W CZASIE SPOCZYNKU I W CZASIE MÓWIENIA:

Ćwiczenie: ,, Wąchanie kwiatków’’- długi wdech, zatrzymanie, powolny wydech.

Zabawa: ,,Wioślarze’’: dzieci siedzą jedno za drugim, jak w kajaku. Pierwsze trzyma w ręku drążek, a następnie chwytają dłońmi łokcie poprzednika. Głowę zwracają lekko w bok. Drużyna wioślarzy pochyla się do przodu prowadząc ręce w przód blisko korpusu. Na ,,raz’’ następuje wdech – towarzyszy temu wyprost, odchylenie łokci lekko w bok, lekkie wypchnięcie brzucha i lekkie rozchylenie żeber. Na ,,dwa’’, ,,trzy’’, ,,cztery’’ następuje wydech – wolne pochylenie się, wyprowadzenie rąk do przodu.

Zabawa: ,,Lokomotywa’’: dzieci kładą dłoń na brzuchu, w okolicy pępka i po wdechu żebrowo-brzusznym na jednym wydechu naśladują energicznie głos lokomotywy: ,,cza-cza-cza’’, brzuch powinien kurczyć się i rozluźniać, sprawdzeniem tej czynności jest ,,podskakiwanie’’ ręki na brzuchu.

Zabawa: ,,Pomyłka’’: dziecko leży na podłodze, nogi wyprostowane, ręce wzdłuż ciała. Na hasło: ,,duch ! ’’ następuje szybki wdech z jednoczesnym uniesieniem nóg do góry. Na hasło: ,,pomyłka’’ nogi stopniowo i powoli opadają na równoczesnym i powolnym wydechu.

Zabawa: ,,Motylek’’: podczas opuszczania rąk i wydechu mówimy wierszyk:

I wydech – lata motyl, lata, lata, lata dookoła świata;

II wydech – wącha stokrotki i fiołki, w powietrzu fika koziołki.

Na sygnał mówimy wierszyk raz cicho, raz głośno, szeptem.

Ćwiczenia: - chuchanie na ręce bo zmarzły;

- chuchanie długie – odtajanie zamarzniętej szyby;

- chłodzenie gorącej zupy na talerzu – ręce ułożone na kształt

głębokiego talerza;

- chuchanie ciągłym strumieniem.

Ćwiczenia ruchowe: - na wyprost ,,wdech’’, skłon i skręt ,,wydech’’: np.

koszenie trawy, zrywanie owoców z wysokiego

drzewa.

Zabawa: ,,Sprzątacz’’: dziecko jest sprzątaczem, który zdejmuje kurz z czego się tylko da. Najpierw ze swoich ramion, dłoni, barków, kolan, potem ze ścian, podłogi, szafek itd.

Zabawa: ,,Bita śmietana”: dziecko składa ręce w kształcie miseczki, ,,trzyma’’ bitą śmietanę. Długie dmuchanie na głosce ,,f ‘’ powoduje rozwarcie się dłoni i rozwiewanie się bitej śmietany ku górze, trzeba pobiec za nią i dmuchaniem powstrzymać żeby nie spadła.

Zabawa z użyciem rurki: dmuchanie nad powierzchnią wody w szklance w celu zrobienia dołka, ,,gotowanie wody’’ czyli dmuchanie przez rurkę zanurzoną w wodzie.

Dmuchanie: długo – krótko, słabo – mocno.

Ćwiczenie: - naśladowanie śmiechu różnych osób:

* staruszki: ,,che-che-che’’;

* kobiety: wesoła: ,,cha-cha-cha’’;

* mężczyzny: rubaszne: ,,ho-ho-ho’’;

*dziewczynki: piskliwe,chichotliwe: ,,chi-chi-chi’’;

- śmiech: wesoły, beztroski, gwałtowny, cichy, lekki, tłumiony.

Zabawa: ,,Fruwające papierki”: dziecko otrzymuje plastikową słomkę do napojów i z jej pomocą ma zdmuchnąć ok. 10 papierków z gładkiej powierzchni.

Zabawa: ,,Nadmuchiwacz”: dziecko wybierając sobie różne przedmioty, nadmuchuje je, trzymając wyciągnięte przed sobą: balonik, piłkę, materac itp.

Zabawa: ,,Mecz piłki”: mecz ten można rozgrywać siedząc po dwóch stronach stołu lub leżąc na brzuchu na podłodze. Zadanie polega na wdmuchnięciu piłeczki do bramki przeciwnika. Odległość między bramkami powinna wynosić 50-100 cm, w zależności od stopnia zaawansowania ćwiczeń.

Ćwiczenie: powtarzanie zdań na jednym wydechu:

- zdania krótkie, dwu-trzywyrazowe, potem coraz dłuższe;

- nie dzielić zdań na wyrazy, zachować płynność.


 

ĆWICZENIA I ZABAWY USPRAWNIAJĄCE NARZĄDY MOWY:

Ćwiczenia: - wysuwanie wargi do przodu (jak przy samogłosce ,,u’’,

następnie spłaszczanie jak przy artykulacji samogłoski ,,i’’;

- szybkie zmienianie ust ,,uśmiech – ryjek’’;

- wykonywanie ruchów imitujących gwizdanie i cmokanie;

- układanie wargi dolnej na górną i odwrotnie;

- zasłanianie dolną wargą górnych zębów a górną dolnych;

- parskanie: (naśladowanie konia) – wykonywanie przy

zamkniętych wargach i lekko zaciśniętych zębach;

- zamykanie ust i przesuwanie ich na przemian w lewą i prawą

stronę;

- nadymanie policzków i powolne wypuszczanie powietrza

ustami lub nosem;

- trzymanie ołówka między wargami.

Zabawa ,,Zajączek’’: dziecko nagle wciąga policzki robiąc ,,zajęcze usta’’. Na hasło ,,lot’’ wydyma lekko policzki, zajęczymi ustami stara się wykonać jak największe obroty w lewo i w prawo.

Zabawa ,,Mokry całus’’: dziecko wysuwa wargi do przodu: ,,rybka chce pocałować swego pana’’.

Zabawa: ,,Szminka’’: dziecko ma wargi zaciśnięte, język ruchem okrężnym ,,szminkuje’’ wargi od wewnątrz.

Zabawa: ,,Policzki- piłeczki’’: dziecko nabiera powietrze na przemian pod górną i dolną wargą.

Zabawa: ,,Grzebień’’: dzieci wysuwają żuchwę, zakładają i poruszają dolnymi zębami po górnej wardze. Cofają żuchwę, zakładają i poruszają górnymi zębami po dolnej wardze i brodzie.

Zabawa: ,,Dzwon’’: dziecko otwiera szeroko usta, język pośrodku ust nie wysunięty na zewnątrz. Na hasło ,,dzwon’’ dziecko dotyka na przemian lewego i prawego kącika warg, poruszając językiem w płaszczyźnie poziomej.

Zabawa: ,,Akordeonik’’: dziecko przy zamkniętych ustach językiem dotyka na przemian zębów dolnych i górnych od ich wewnętrznej strony.

Zabawa: ,,Ostrzałka’’: dziecko przy zamkniętych ustach i lekko rozwartych zębach pociera końcem języka na przemian o wewnętrzne krawędzie dolnych i górnych siekaczy.

Zabawa: ,,Dzięcioły’’: zabawa pomaga w pobudzaniu języka do wibracji koniecznej przy wymawianiu głoski ,,r’’. Dzieci naśladują dzięcioła szeptem terkocząc: ,, trrrr…, trrr…, trrr…’’. W różnych miejscach sali – na podłodze, na krześle, na szafce – układamy bębenki w ilości odpowiadającej liczbie dzieci. Przy grze na grzechotce dzieci - ,,dzięcioły’’- ,,fruwają po lesie”. Podczas pauzy zatrzymują się ,,na dworze’’ tzn. przy wolnym bębenku
i nieregularnie uderzając palcami badają drzewo. Po chwili prowadzący wydaję dźwięk na innym instrumencie. Dzieci słyszące go, naśladują dzięcioła płoszącego kornik - ,, trrrr…, trrr…, trrr…’’. Potem następuje przelot na inne drzewo, czyli do innego bębenka.

Zabawa: ,,Zmęczony piesek’’: język wysunięty z szeroko otwartych ust, wdychanie i wydychanie.

Zabawa: ,,Chory krasnoludek’’: kaszlenie z językiem wysuniętym z ust.

 

Zabawa: ,,Balonik’’: nabieranie powietrza ustami, zatrzymanie w policzkach, następnie wypuszczanie nosem.

Zabawa: ,,Śpioch’’: chrapanie na wdechu i wydechu.

Zabawa: ,,Kukułka i kura’’: wymawianie sylab: - ,, ku - ko, ku - ko’’;

- ,,uku – oko, uku – oko’’;

- ,,kuku – koko, kuku – koko’’.


 

ĆWICZENIA SŁUCHOWE KSZTAŁTUJĄCE SŁUCH FIZYCZNY
I SŁUCH MOWNY:

Ćwiczenia: - szukanie ukrytego dźwięku: budzik, pukanie, radio itp.;

- wyróżnianie wyrazów w zdaniu, ile wyrazów tyle razy

klaszczemy, podskakujemy;

- wyszukiwanie przedmiotów, których nazwy rozpoczynają się na

daną spółgłoskę;

- nauczyciel wymawia wyrazy z głoską ,,c’’ lub ,,cz’’, dziecko

uderza w bębenek, gdy słyszy wyraz z głoską ,,cz’’.

Przykłady wyrazów: czapka, cebula, czajnik, czapla, córka,

cegła, oczy, uczeń, plecak, biegacz, klucz, noc, smycz, chłopiec,

lipiec.

- nauczyciel wymawia wyrazy z głoską ,,sz’’, ,,s’’, jeżeli dzieci

usłyszą wyrazy z głoską ,,sz’’ potrząsają grzechotką, jeżeli z

głoską ,,s’’- siedzą cicho:

,, Jedna szczypawka, drugiej szczypawce

Opowiadała bajki na trawce.

Obok usiadły dwa małe świerszcze,

Mówiły ładnie, prosiły jeszcze’’.

Zabawa: ,, Słuchanie ciszy”: dziecko z zamkniętymi oczami stara się usłyszeć dźwięki dochodzące z sąsiedztwa i z ulicy oraz próbuje je nazwać.

Zabawa: ,, Rozpoznawanie głosów zwierząt’’: prezentujemy głosy zwierząt: kura, kaczka, gęś, kot, pies, krowa itp., a dziecko musi odgadnąć jakie to zwierzę. Można połączyć tę zabawę z wyszukiwaniem odpowiednich obrazków zwierząt.

Zabawa: ,, Rozpoznawanie dźwięków z otoczenia’’: kładziemy przed dzieckiem: szeleszczący papier, dwa kubeczki: jeden pusty, drugi napełniony, pęk kluczy, dwie metalowe łyżeczki. Najpierw prezentujemy dziecku dźwięki: szelest papieru, przelewanie wody, brzęk kluczy, stukanie łyżeczek. Następnie dziecko odwraca się do nas plecami, a my podajemy jeden dźwięk i pytamy:
,, co słyszało?’’. Gdy ćwiczenie okaże się za łatwe dla dziecka prezentujemy dwa dźwięki a potem trzy pytając o ich kolejność.

ĆWICZENIA W WYPOWIADANIU POJEDYNCZYCH GŁOSEK

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głoski „r”

a) „malowanie” językiem podniebienia- precyzyjne ruchy języka od górnych zębów w stronę gardła i z powrotem;

b) naśladowanie ssania cukierka czubkiem języka;

c) mlaskanie szerokim językiem po podniebieniu;

d) „liczenie zębów”- dotykanie czubkiem języka kolejno do wszystkich zębów górnego łuku zębowego;

e) dotykanie czubkiem języka do różnych punktów w jamie ustnej, np. do ostatnich zębów po prawej i po lewej stronie;

f) rysowanie po podniebieniu różnych figur geometrycznych;

g) „parskanie”- wydmuchiwanie powietrza na rozluźnione wargi;

h) wydmuchiwanie powietrza na rozluźnione wargi i język wysunięty między zęby;

i) wielokrotne wymawianie połączeń /d-da/, /d-de/, /d-dy/, /d-du/, /d-do/;

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głoski „l”

a) naśladujemy dzidziusia- wymawiamy niedbale, jakby od niechcenia /de-de-de/ - szeroki język do góry za zęby;

b) naśladujemy stukot końskich kopyt –mlaskamy całym językiem po podniebieniu;

c) język bawi się w chowanego – unosimy szeroki, rozluźniony język do góry i cofamy go za górne zęby;

d) ugniatanie ciasta- wielokrotnie przyciskamy czubek języka do wałka dziąsłowego;

e) czyścimy ząbki- przesuwamy czubek języka po wewnętrznej stronie górnych zębów;

f) wymiatamy śmieci- przesuwamy język od strony lewej do prawej po zewnętrznej stronie górnych zębów;

g) ostrzymy górne ząbki- przesuwamy czubek języka po krawędzi górnych zębów;

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głoski „k” i „g”

a) koci grzbiet- czubek języka opuszczamy do dołu i dotykamy do wewnętrznej powierzchni dolnych zębów, grzbiet języka wyginamy ku górze, ku podniebieniu;

b) skocznia narciarska- czubek języka opieramy o wewnętrzną powierzchnię dolnych zębów i próbujemy dotknąć do podniebienia tylną częścią języka;

c) języczek-naleśniczek- podwijamy język ( czubek kierujemy do dołu);

d) ssanie cukierka- środek języka podnosimy do podniebienia i przyciskamy;

e) ogrzewamy zmarznięte dłonie- wymawiamy wydłużony dźwięk /ch/, wypuszczając powietrze na dłonie;

f) malarz- chuchamy na lusterko i rysujemy na nim wzorki;

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głosek „t” i „d”

a) przyklejony języczek- czubek języka opieramy o wewnętrzną powierzchnię górnych zębów;

b) malujemy ząbki- czubek języka przesuwamy po wewnętrznej powierzchni zębów;

c) czubek języka przesuwamy po krawędzi górnych siekaczy (w prawą i lewą stronę, do przodu, do tyłu);

d) przyciskamy czubek języka do wewnętrznej powierzchni górnych zębów;


 

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głosek „s”, „z”, „c”, „dz”

a) kot pije mleko- szybko wysuwamy język i chowamy go;

b) kot oblizuje się- dokładnie oblizujemy wargi przy szeroko otwartej buzi, język porusza się powoli, w określonym kierunku;

c) robimy z języka naleśnik- język zwijamy w rulonik i dmuchamy, kąciki warg lekko zaciśnięte; strumień wychodzącego powietrza wyczuwamy na dłoni;

d) robimy z języka armatkę- język zwijamy w rulonik przez który energicznie wydmuchujemy powietrze przy zaciśniętych kącikach warg; zdmuchujemy kawałki papieru lub kulki z waty;

e) pokazujemy uśmiechnięte usta;

f) pokazujemy smutne usta;

g) wymawiamy bardzo dokładnie na przemian samogłoski e-o (karetka pogotowia jadąca na sygnale);

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głosek „p” i „b”

a) rybka w wodzie- na przemian łączymy obie wargi i otwieramy;

b) pokazujemy uśmiechnięte usta;

c) pokazujemy smutne usta;

d) wymawiamy bardzo dokładnie na przemian samogłoski e-o (karetka pogotowia jadąca na sygnale);

e) przesyłamy całuski;

f) strzelamy z armatki- łączymy obie wargi i gwałtownie wypuszczamy powietrze;

g) zatrzymujemy konika- wypuszczamy powietrze na luźne wargi (prr, prr);

h) pokazujemy, że jest zimno- wypuszczamy powietrze na luźne wargi (brrr, brrr);

i) parskanie konika- energicznie wypuszczamy powietrze przez luźne, wysunięte do przodu wargi;

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głosek „f” i „w”

a) króliczek- górnymi zębami dotykamy do dolnej wargi;

b) górne zęby przesuwamy po dolnej wardze (do przodu, do tyłu);

c) górnymi zębami lekko przygryzamy dolną wargę;

d) górne zęby zbliżamy do dolnej wargi i wypuszczamy powietrze- lokomotywa;


 

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głosek „ś”, „ź”, „ć”, „dź”

a) rybka w wodzie- na przemian łączymy obie wargi i otwieramy;

b) pokazujemy uśmiechnięte usta;

c) pokazujemy smutne usta;

d) wymawiamy bardzo dokładnie na przemian samogłoski e-o (karetka pogotowia jadąca na sygnale);

e) przesyłamy całuski;

f) parskanie konika- energicznie wypuszczamy powietrze przez luźne, wysunięte do przodu wargi;

g) naśladujemy odgłosy stukania końskich kopyt- „przyklejanie” języka do podniebienia i głośne „odklejanie” go;

h) kot oblizuje się- dokładnie oblizujemy wargi przy szeroko otwartej buzi, język porusza się powoli, w określonym kierunku;

i) czubkiem języka oblizujemy dolne dziąsła, próbując go jakby podwinąć (ruch języka do dołu);

Ćwiczenia przygotowawcze do prawidłowej realizacji głosek „sz”, „ż”, „cz”, „dż”

a) język-dzięcioł- buzia otwarta, czubek języka stuka po wałku dziąsłowym za górnymi zębami;

b) buzia otwarta, czubek języka masuje wałek dziąsłowy;

c) buzia otwarta, czubkiem języka dotykamy każdego zęba u góry;

d) dokładne oblizywanie warg przy szeroko otwartej buzi, język porusza się powoli, w określonym kierunku;

e) naśladujemy odgłosy stukania końskich kopyt- „przyklejanie” języka do podniebienia i głośne „odklejanie” go;

f) malowanie czubkiem języka po podniebieniu- buzia otwarta, czubek języka przesuwa się od górnego wałka dziąsłowego w stronę gardła


 

Przykładowe zabawy, ćwiczenia, wierszyki i bajki logopedyczne (utrwalające wypowiadanie głosek)

Bajki logopedyczne

Języczek wędrowniczek”

Język wybrał się na wycieczkę do lasu. Pojechał tam na koniku (mlaskanie językiem-naśladowanie konia). Na łące zostawił konia (prr). Następnie  rozejrzał się dookoła ( język ruchem okrężnym oblizuje wargi: górną i dolną). Potem wszedł do lasu (język chowamy w głąb jamy). Przeszedł las wzdłuż (język przesuwamy po podniebieniu w stronę jamy gardłowej ) i wszerz (przesuwamy językiem  za zębami górnymi i dolnymi). A wtedy już przedarł się przez gęstwinę krzewów i drzew  (język przeciskamy przez zaciśnięte zęby górne i dolne). Zauważył, że zrobiło się ciemno. Rozejrzał się w prawo i w lewo, spojrzał w górę i w dół (język przesuwamy z jednego końca ust do drugiego- od ucha do ucha, potem sięgamy nim nosa i brody). Wsiadł na konia i pojechał do domu (kląskanie językiem).

Dzień dobry zwierzątka"
Bardzo wcześnie rano wszystkie zwierzęta jeszcze smacznie spały. Kogut i kury w kurniku na grzędzie (oblizywanie czubkiem języka górnych zębów po wewnętrznej stronie), krowa i koń w oborze (unoszenie języka za górne zęby
i cofanie go do podniebienia miękkiego) , a piesek w budzie (język
w przedsionku jamy ustnej, oblizywanie górnych zębów).
Pierwszy obudził się kogut, wyskoczył z kurnika (szerokie otwieranie buzi

i wysuwanie języka nie dotykając o zęby), rozejrzał się po podwórku (kierowanie języka w kąciki ust, przy szeroko otwartych ustach), wyskoczył na płot (unoszenie języka nad górną wargę) i głośno zapiał - kukuryku!!
Głośne pianie koguta obudziło kury, które zawołały - ko - ko - ko!! Na śniadanie kurki zjadły ziarenka (chwytanie ziarenek ryżu preparowanego wargami).
Obudził się też piesek, zaszczekał - hau hau, hau!! Pobiegał w koło podwórka (usta szeroko otwarte, oblizywanie warg ruchem okrężnym). Zmęczył się bardzo tym bieganiem i dyszy (wysuwanie szerokiego języka do brody).
Wyszedł także ze swej kryjówki kotek i zamiauczał - miau, miau!! Wypił mleczko z miseczki (wysuwanie języka nad dłońmi ułożonymi w kształcie miseczki). W chlewiku świnka zaczęła potrącać ryjkiem drzwi.
Krowa zaryczała - muu, muu!! A koń zaparskał, że też już nie śpi (parskanie, kląskanie).


 

Bal w wiosce Smerfów
W wiosce Smerfów trwają przygotowania do balu karnawałowego. Wszyscy robią to, co najlepiej potrafią. Łasuch przyrządza pyszne potrawy (oblizujemy wargi ruchem okrężnym), Pracuś z małymi Smerfikami dekorują salę balową balonami (wdychamy powietrze nosem i zatrzymujemy je przez chwilę w buzi, następnie wypuszczamy je ustami) i serpentynami (wolno wysuwamy język
z buzi ruchem wahadłowym – od lewej do prawej strony). Laluś i Zgrywus przygotowują sprzęt muzyczny. Papa Smerf wszystkiego dogląda i cieszy się, że wszyscy razem w harmonii współpracują (uśmiechamy się szeroko nie pokazując zębów).
Tymczasem Smerfetka przymierza swoje piękne suknie balowe (kilkakrotnie dotykamy językiem prawego kącika ust, następnie lewego, potem górnej wargi, dolnej wargi), maluje usta (przeciągamy językiem po górnej wardze następnie po dolnej), na końcu poprawia fryzurę. Teraz już może iść na bal z uśmiechem na ustach (uśmiechamy się szeroko nie pokazując zębów).
Kiedy wszystko jest gotowe rozpoczyna się bal. Orkiestra gra skoczne melodie (śpiewamy w różnym tempie: la, la, la). Rozbawione Smerfy tańczą wesoło (otwieramy buzię szeroko i poruszamy językiem we wszystkie strony, dotykając nim różnych miejsc w jamie ustnej). Na balu można skosztować pysznego ciasta (oblizujemy wargi ruchem okrężnym), można napić się też pysznego soku ze smerfojagód (oblizujemy wargi ruchem okrężnym).
W wiosce Smerfów panuje miła atmosfera, wszyscy bawią się wspaniale (śpiewamy: ha, ha, ha). Nikt nawet nie pomyśli o złośliwym Gargamelu i jego kocie Klakierze.


 

Boże Narodzenie W Dolinie Muminków
Zbliża się Boże Narodzenie. Pada śnieg (dotykamy czubkiem języka różnych miejsc na podniebieniu). Jest bardzo zimno (wypowiadamy: brr, brr). Tata Muminka z Muminkiem idą na targ po choinkę (czubkiem języka dotykamy kolejno wszystkich zębów najpierw górnych potem dolnych). Wybierają bardzo wysokie drzewko (językiem próbujemy dotknąć nosa, pokazując jak wysokie jest drzewko), które ma dużo gęsto ułożonych gałązek („liczymy gałązki” – dotykamy czubkiem języka wszystkich zębów po kolei, najpierw dolnych, potem górnych).
W tym samym czasie Mała Mi i Migotka przygotowują kolorowe ozdoby na choinkę. Wycinają z kolorowego papieru barwne pawie oczka i aniołki (naśladujemy nożyczki – na przemian rozciągamy wargi w uśmiechu i układamy je w „dzióbek”). Kiedy tylko choinka zostaje ustawiona obok wigilijnego stołu wszyscy wspólnie wieszają na niej wykonane przez siebie ozdoby, bombki i kolorowe lampki („wieszamy ozdoby na choince” – dotykamy językiem ostatnich zębów dolnych i górnych).
Z kuchni dochodzą przeróżne zapachy (wciągamy nosem powietrze i wypuszczamy je ustami), to Mama Muminka przygotowuje pyszne świąteczne potrawy. Najpierw zajęła się lepieniem pierogów z kapustą i grzybami (wargę dolną nakładamy na górną i odwrotnie), później przyrządza karpia w galarecie (układamy usta w „pyszczek”). Następnie miesza w dużej misie kluski z makiem (obracamy językiem na przemian w prawo i w lewo). Kompot z suszu już ugotowany.
Wszystko już gotowe do wieczerzy wigilijnej. Cała rodzina Muminka, a także jego
przyjaciele Mała Mi i Włóczykij zbierają się przy wigilijnym stole. Nadchodzi czas składania życzeń (puszczamy buziaczki). Po tych radosnych, pełnych wzruszenia chwilach, wszyscy zasiadają do stołu i spożywają przygotowane przez Mamę Muminka pyszne potrawy, które wszystkim bardzo smakują (oblizujemy usta ruchem okrężnym). Po kolacji wigilijnej nadchodzi czas rozpakowywania prezentów. Każdy z ciekawością rozwiązuje wstążki (przyklejamy język do podniebienia, następnie odrywamy go z głośnym mlaśnięciem), zagląda do pudełka i pokazuje, co jest w środku (otwieramy szeroko buzię i jak najdalej cofamy język do tyłu).
Świąteczna atmosfera panuje w domu Muminka, wigilijne
potrawy już zjedzone (oblizujemy się, bo były pyszne), prezenty rozpakowane (cieszymy się
z prezentów – uśmiechamy się szeroko nie pokazując zębów). Nadszedł
w końcu czas śpiewania kolęd (śpiewamy w różnym tempie: la, la, la).


 

Zima w Dolinie Muminka
Od kilku dni niemal bezustannie pada śnieg (dotykamy czubkiem języka różnych miejsc na podniebieniu). Wszędzie go pełno (wysuwamy język szeroko na brodę). Mała Mi ciepło ubrana przybiegła z samego rana do domu Muminka (dotykamy czubkiem języka wszystkich zębów po kolei najpierw górnych potem dolnych). Od progu krzyczy: „Wstawaj Muminku! Napadało dużo śniegu. Ulepimy bałwana!”. Po chwili, po zjedzeniu pysznego śniadania (oblizujemy wargi ruchem okrężnym), wybiegają na podwórko. Wspólnie toczą śnieżne kule (robimy z buzi „kulę” – nadymamy policzki, zwierając wargi, następnie głośno wypuszczamy powietrze), później popychają je (wypychamy językiem dolne zęby) i ustawiają jedna na drugiej (zakładamy wargę dolną na górną i odwrotnie). Jeszcze tylko oczy z czarnych węgielków i nos z pomarańczowej marchewki (wyciągamy język daleko do przodu). Bałwanowi potrzebny jest też kapelusz, wiec Maminek przyniósł od Mamy Muminka stary garnek z uszami (robimy z języka „garnek” – boki i przód języka unosimy do góry tak, aby na środku powstało wgłębienie). I tak powstał piękny uśmiechnięty bałwan (uśmiechamy się szeroko nie otwierając ust).


 

Piknik
Dzień był bardzo pogodny. Miś Uszatek, Króliczek i Prosiaczek postanowili zaczerpnąć świeżego powietrza, więc zaplanowali udać się do lasu na piknik. Uszatek przygotował koszyk wypełniony po brzegi przysmakami (robimy z języka „koszyk” – boki i przód języka unosimy do góry tak, aby na środku powstało wgłębienie). Króliczek zabrał duży koc (wysuwamy szeroki język na brodę).
Kiedy wszystko było już gotowe ruszyli do lasu (wypowiadamy: tup, tup). Podążając leśnymi ścieżkami obserwują skaczące (dotykamy czubkiem języka na przemian górnych i dolnych zębów zaczynając od lewej
strony) po gałęziach drzew wiewiórki z puszystymi ogonkami. Kiedy dotarli na leśną polanę rozłożyli koc (wysuwamy szeroki język na brodę). Zmęczeni drogą rozsiadają się wygodnie na kocu i zabierają się do jedzenia pyszności z koszyka (oblizujemy wargi ruchem okrężnym).
Kiedy już się posilili, postanowili pospacerować po lesie. Miś Uszatek dostrzegł kilka dorodnych grzybów, które delikatnie zerwał i włożył do opróżnionego wcześniej koszyka (robimy koszyk z języka - boki i przód języka unosimy do góry tak, aby na środku powstało wgłębienie). Króliczek nie miał szczęścia do grzybów, ale pod jednym bardzo dużym drzewem zauważył norę lisa (otwieramy buzię szeroko i cofamy język jak najdalej do tyłu). Był tym odkryciem tak poruszony, że natychmiast pobiegł (dotykamy kolejno zębów górnych potem dolnych, zaczynając od prawej strony) o wszystkim powiedzieć przyjaciołom.
Kiedy tak spacerowali po lesie zaczęło się ściemniać, więc z uśmiechem na twarzy (uśmiechamy się bardzo szeroko nie pokazując zębów) udali się w drogę powrotną do domu.


 

Urodziny Kubusia Puchatka
Nadszedł dzień urodzin Kubusia Puchatka. Jego przyjaciele ze Stumilowego Lasu wraz z Krzysiem postanowili zorganizować dla niego przyjęcie niespodziankę. Krzyś zajął się przyrządzeniem tortu urodzinowego. W wielkiej misce ubił pianę z jajek (wykonujemy obroty językiem, najpierw w prawo, później w lewo), dodał do niej mąkę (wysuwamy wąski język jak najdalej do przodu) i proszek do pieczenia (wysuwamy wąski język jak najdalej do przodu). Następnie całość przełożył do blaszki i wstawił do piekarnika (wypychamy dolne zęby językiem). Kiedy ciasto było już gotowe Krzyś posmarował je masą miodową (przesuwamy językiem po podniebieniu od zębów w kierunku gardła i z powrotem).
Po południu wszyscy razem zapukali do Kubusia Puchatka (wypowiadamy: puk, puk). Na widok przyjaciół i tortu urodzinowego Kubuś bardzo się ucieszył (uśmiechamy się szeroko, nie pokazując zębów). Po wysłuchaniu głośnego Sto Lat, szybko zdmuchnął świeczki na torcie (wdychamy powietrze nosem, a następnie wypuszczamy ustami) i zabrał się do jego krojenia. Krzyś pomógł mu poczęstować urodzinowym ciastem przyjaciół. Wszyscy jedli tort ze smakiem (oblizujemy się). W końcu nadeszła chwila, której Kubuś nie mógł się doczekać, a mianowicie rozpakowywanie prezentów. Szybko, więc odkleił wstążeczki, którymi były zapakowane (przyklejamy język do podniebienia i odrywamy go z głośnym mlaśnięciem).
Przyjęcie urodzinowe podobało się każdemu, szczególnie uradowany był Kubuś Puchatek, że mógł tak miło spędzić swoje urodziny i że przyjaciele go nie zawiedli.

 

Zdrówko”

Pewnego dnia „zdrówko”, które mieszkało u każdego w buzi robiło wielkie wiosenne porządki. Najpierw umyło dokładnie ściany –język przesuwa się po policzkach od wewnątrz jamy ustnej. Potem sufit – język przesuwa się po podniebieniu. Podłoga też była bardzo brudna, więc umyło „zdrówko” je bardzo dokładnie –język przesuwa się w kierunku dolnych dziąseł. Okna -zęby też umyło, najpierw od wewnątrz potem od zewnątrz – usta szeroko otwarte. Część okien była otwarta szpary po zębach mlecznych, ich „ zdrówko” nie umyło. Potem „zdrówko” umyło schody w przedsionku – język przesuwa się w stronę wargi dolnej i wysuwa na brodę. Komin też został wyczyszczony – język wysuwa się w kierunku wargi górnej i do nosa. Na końcu wytrzepało dywany – wyciągniętym językiem potrząsamy. W ten oto sposób logopedyczny dom zdrówka został wysprzątany.

 

 

Wierszyki

Zwierzęce gadanie" J. Beszczyński 
Co mówi bocian, gdy żabkę zjeść chce? Kle, kle, kle.
Co mówi żaba, gdy bocianów tłum?
Kum, kum, kum.
Co mówi kotek, gdy mleczka by chciał? Miau, miau, miau
Co mówi kura, gdy znosi jajko? Ko, ko, ko.
Co mówi kogut, gdy budzi się w kurniku? Ku-ku-ryku.
Co mówi koza, gdy jeść jej się chce? Me, me, me.
Co mówi krowa, gdy brak jej tchu? Mu, mu, mu.
Co mówi piesek, gdy kość zjeść by chciał?
Hau, hau, hau.
Co mówi baran, gdy spać mu się chce? Be, be, be.
Co mówi ryba, gdy powiedzieć chce?
Nic! Przecież ryby nie mają głosu!

Szpak”

Szedł po drodze szpak do szkoły się uczyć, i tak sobie śpiewał:

szpu- szpu, szpa- szpa, szpo- szpo, szpe- szpe, szpi- szpi...

Taki śmieszny szpak, co uczyć się chciał.

 

 

Trzy kurki”
Wyszły w pole kurki trzy i gęsiego sobie szły.

Pierwsza z przodu, w środku druga, trzecia z tyłu, oczkiem mruga.

I tak sznurkiem kurki trzy, raz dwa, raz dwa, w pole szły...

„Myszka”

Myszkowała szara myszka w szafie:

Chyba mnie tu bury kot nie złapie?”

Wyszperała szal i szepcze już po chwili:

W szal zawinę się sześć razy. To kota zmyli”.

Lato”
Szumi, szumi woda, szumi, szumi las,
szumią, szumią pola lato wita nas.
Szumi, szumi woda, szumi, szumi las,
szumią, szumią pola wiatr ochłodzi nas.

Liski”
Leży w norce lisek. Stoi obok żona.
Wygraża mu łapką, bo jest obrażona.
Co włożę do garnka, gdy pusta spiżarka.
Żywo! Wstawaj, mój panie, i na polowanie.

Żuczek”
Jedna żabka z drugą żabką napotkały żuka,
stał na drodze, gorzko płakał
swojej mamy szukał.
Pocieszały żabki żuka:
- Twoja mama w lesie,
widziałyśmy,
szła z koszykiem- jagód ci przyniesie.
Żuczek zaraz przestał płakać wytarł oczy łapką,
ale zanim poszedł dalej podziękował żabkom.

Nad kałużą”
Duża żaba nad kałużą napotkała żuka.
Żuk na nóżki włożył buty, obcasami stukał.
Nad kałużą podskakiwał, żółte buty pokazywał,
aż je usmarował błotem.
Oj, co było potem!...

Żuk do żuka”
Rzecze żuk do żuka:
“Czego pan tu szuka? - może pożywienia:
rzepy, żołędzi, rzodkiewek,
a może jarzębiny czerwonej?”
“Nie, ja szukam narzeczonej”.  

Zagubione [z]”
Gdzieś się “z” zawieruszyło,
zabłąkało, zagubiło.
Może je koza zajada
myśląc, że to sałata.
Może je zebra ukradła,
szukając “z” z abecadła.
Może jest w zabawkach Zosi,
poszukajmy, Zosia prosi.

Dwa Michały”(fragment)
Tańcowały dwa Michały,
jeden duży, drugi mały.
Jak ten duży zaczął krążyć,
to ten mały nie mógł zdążyć.
Jak ten mały nie mógł zdążyć,to
ten duży przestał krążyć.
Jak ten duży przestał krążyć.
To ten mały mógł już zdążyć.
Jak ten mały mógł już zdążyć,
duży znowu zaczął krążyć.
A jak duży zaczął krążyć,
mały znowu nie mógł zdążyć. (…)

Raz i dwa”
Jeden dwa, jeden dwa.
Pewna pani miała psa.
Trzy i cztery, trzy i cztery.
Pies ten dziwne miał maniery.
Pięć i sześć, pięć i sześć.
Wcale lodów nie chciał jeść.

Siedem, osiem, siedem, osiem.
Wciąż o kości tylko prosił.
Dziewięć, dziesięć, dziewięć , dziesięć.
Kto z was kości mu przyniesie?
Może ja, może ty?
Licz od nowa raz ,dwa, trzy…


„Lalki i koleżanki”
Ala, Ola, Ula, Ela mają lalki.
Lalka Ali to Lola.
Lalka Oli to Kola.
Lalka Uli to Milka.
Lalka Eli to Lilka.
Pojechały raz na molo
popijając lody colą.
Tam też plotły różne plotki:
Ala, Ola, Ula, Ela.
Lato było to upalne ,no więc wielką kąpiel w wannie była teraz w
dalszych planach:
Ali, Loli, Oli, Koli, Ulki, Milki, Eli, Lilki

 „Bolek i Lolek”
Kto lubi lody?
- Bolek i Lolek!
Kto chce do wody?
- Bolek i Lolek!
Kto strzela gole?
- Bolek i Lolek!
Kto pilny jest w szkole?
- Bolek i Lolek! Lubię oglądać Bolka i Lolka chociaż ze śmiechu łapie mnie kolka.

 „Rozgadana papuga
Siedzi papuga na murku na niewielkim podwórku .
Gapi się na świat i mówi
tak:
trawa, tratwa, trąbka, brat, broda, brudny, brama, tran .
Potem jedno oko mruży i znów mówi do kałuży:
droga, drugi, drab, drużyna, prośba,
prędkość, pręt, drabina .
Kręci głową macha skrzydłem i powtarza mi różne
słowa z głoską [r] .

Rrrymowanka”
Ryba, rower, rak, rakieta,
radar ,rolka ,rynna ,rów ,
ryż ,rabarbar i roleta ,
to na R plejada słów .
Bo R drży ,bo R warczy ,
R to trudna jest literka ,
czasem chęci nie wystarczy
by ją mówić jak spikerka .
Lecz kto ćwiczy ją wytrwale ,
łamiąc język przez dni
wiele ,ten i mówi ją wspaniale .
Tak więc ,ćwiczmy przyjaciele .
Ryba ,rower ,rak ,rakieta ,
radar ,rurka ,rynna ,rów
ryż ,rabarbar i roleta .
Warcz młodzieńcze -bywaj zdrów


 

Zabawy „w słowa”

r”: rabarbar, renifer, reportaż, rewir, rewolwer, rezerwa, rezerwat, Robert, rower, rura, Ryszard, Barbara, charakter, marmur, racuchy, Radek, radość, rana, rak, rama, ręka, rożek, ryż, aparat, arbuz, cukierek, cerata, chmura, pazury, piorun, komar, papier, rolnik, rondel, rogal, róża, rózga, ryba, rak, kierownica, potwór

l”: lala, lampa, las, laska, lis, lato, lek, leń, lokomotywa, luty, Lolek, lotnia, ballada, bilet, balet, balon, Bolek, fala, kula, kolano, malarz, talerz, telefon, wesele, welon, żelazo, kolacja, kolej, przyjaciel

k”: kabel, kamień, kanał, konwalia, kowboj, kuchnia, kubeł, klamka, kłębek, kulka, kalosz, kałuża, kupiec, kosz, kaczor, kalarepa, kefir, balkon, belka, bibułka, mąka, Mikołaj, piłka, pólka, łyżka, paczka, skała, arka, bryczka, piórko, plecak, kichać, kisiel, cukier, orkiestra, okno, rakieta

g”: giełda, Gienia, gil, gips, gitara, magik, węgiel, ogień, wigilia, żagiel, gabinet, gafa, gaj, gama, guma, głowa, gaz, gazeta, gęś, globus, głaz, głos, gofry, goryl, grać, groch, grosz, flaga, igła, noga, ogon, wagon, stonoga, pogotowie, rogal, warga, zegar

t”: tafla, talia, telefon, tulipan, auto, baton, hotel, złto, autobus, gazeta, pasta, bohater, futro, getry, gitara, herbata, bilet, bukiet, but, element, młt, omlet, pilot, płot, pot, cement, list, brat, tort, żart

d”: dach, dama, dolina, dołek, dom, dół, duch, dynia, dywan, dar, deser, deszcz, drużyna, Ada, Adam, bieda, buda, kłoda, lada, mydło, nuda, cuda, adres, kreda, mądry, udar, wydra, zadra, zdrowie

s”: sałata, sanki, sandały, samolot, sekunda, ser, sobota, sok, solniczka, sopel, sosna, sól, syrop, spinka, sport, skała, skakanka, smoczek, stół, spacer, sportowiec, serce, kasa, kiełbasa, wąsy, kęsy, lasek, piosenka, masło, chustka, pasta, listopad, chwast, ananas, las, kokos, włos, notes, nos

 

z”: zabawa, zagadka, zakupy, zapałka, zamek, zebra, zegarek, zeszyt, zorza, zupa, ząb, złoto, znak, znicz, arbuzy, język, koza, lizak, muzeum, ogryzek, prezent, benzyna, bielizna, gniazdo, gwizdać, wzrok

c”: Calineczka, całować, cebula, cesarz, cukierek, cyrk, cytryna, kocyk, kotwica, motocykl, placek, plecy, pracować, rodzice, świeca, tablica, zakonnica, owca, chłopiec, czerwiec, koc, krawiec, księżyc, pajac, palec, taniec, walec, zając, widelec

dz”: dzwon, dzwonek, dzban, dzbanek, rodzynki, ogrodzenie, kukurydza, pieniądze, pędzel, jedzenie

p”: pająk, paliwo, palma, pani, pan, papuga, patelnia, Paweł, pech, pogoda, pokój, papier, portfel, puchar, antylopa, apetyt, gapa, kanapa, kopalnia, kłopot, łopata, napój, aparat, grupa, grypa, koperta, apteka, kaptur, , kropka, sklep, słup, strup, syrop

b”: baba, bal, balkon, babcia, bagaż, basen, baśń, bocian, budzik, brykać, diabeł, kabel, kubek, cebula, grzyby, sobota, zabawa, szyba obraz, szabla, śruba, obiad, ubiór, zabieg, kobieta, biszkopt, bigos, biwak

f”: fajka, fala, foka, fontanna, fotel, fasola, fabryka, farby, foremka, fortepian, futro, flaga, flet, Francja, Franek, frytki, domofon, lufa, magnetofon, telefon, szafa, szufelka, kaloryfer, mikrofon, żyrafa, Afryka, pantofle, fotograf, figura, film, fotografia, kalafior

w”: wafel, wagon, wanna, wełna, wędka, węgiel, wujek, wakacje, warzywa, wąż, wesoły, wojsko, wyspa, warkocz, dywan, Ewa, głowa, kawa, myśliwy, zawodnik, brawa, krowa, rower, trawa, czerwony, łyżwy, widły, wiedźma, wiatr, wiewiórka

ś”: siano, siatka, siedem, sierpień, śruba, świder, śmiech, śliwka, śmietnik, ślizgawka, świnia, gosposia, mamusia, sąsiad, księżyc, Asia, Basia, Kasia, Zosia, maślanka, myśliwy, taśma, uśmiech, baśń, pieśń, naleśnik, wieś, ktoś, coś, tatuś, struś, miś, ryś

ź”: ziarno, ziemniak, zielony, ziemia, zieleń, zima, źrebak, bliziutko, gałęzie, poziomki, Zuzia, buzia, koziołek, więzienie, jezioro, groźba, rzeźba

ć”: ciało, ciastko, ciasny, cielak, ciepły, ciocia, ciemność, ciągnik, ćwikła, ćma, Maciek, bociek, dzieci, nauczycielka, kociak, kwiecień, dzięcioł, lecieć, świecić, obciąć, malować, rysować, wycierać, ubierać, kąpać, łokieć, ość, liść, złość, miłość

dź”: dziad, dziadek, działka, działanie, dzieci, dziurkacz, dziecinny, dziewczynka, dźwig, dźwięk, dźwięczny, Jadzia, Madzia, oddział, tydzień, codziennie, łabędzie, niedziela, ludzie, złodziej, czarodziej, śledzie, pędzić, budzić, chodzić, sadzić, rodzic, rodzina, urodziny, jeździć, październik, gwoździe

sz”: szabla, szafa, szlik, szachy, szampon, szatnia, szkoła, szyba, szklanka, szynka, szuflada, areszt, braciszek, koszula, kalosze, fartuszek, kaszel, kruszyć, wieszak, paluszek, poszewka, tańszy, lepszy, myszka, kosz, grosz, mysz, nóż, ryż, kalosz, wiersz, pieprz

ż”: Żaneta, żarówka, żaba, żaglówka, żal, żałować, żart, rzeka, rzepa, żona, rzodkiewka, żubr, żuk, żyrafa, żłobek, żmija, bażant, Bożena, burza, kałuża, koleżanka, morze, talerzyk, grzechotka, grzyb, grzywka, łyżwy, wierzba

cz”: czajnik, czapla, czapka, czekolada, czoło, czosnek, człowiek, czwartek, apteczka, bączek, beczka, doniczka, kaczka, klucze, łakomczuch, poczta, teczka, uczeń, wieczór, wnuczek, życzenie, brodacz, klacz, płacz, poręcz, miecz, smycz, spychacz, warkocz

dż”: dżentelmen, dżem, dżokej, dżungla, drzwi, dżdżownica, dżdżysty, gwiżdże, miażdżyć, odjeżdżać, wyjeżdżać, drożdże, drożdżówka

Bibliografia:

Chrzanowska A., Szoplik K.: "Zabawy i ćwiczenia logopedyczne"

Skorek E. M.: "100 tekstów do ćwiczeń logopedycznych"

Sprawka R., Graban J.: "Logopedyczne zabawy grupowe"

Opracowały: Magdalena Zielińska, Anetta Bester